Trang chủ       |     Diễn đàn       |     Liên hệ
   Giới thiệu
   Tin tức - Sự kiện
   Hoạt động Hội
   Đối tác - Bạn bè
   Tiếng nói doanh nghiệp
   Người Việt ở Đức
   Đất nước - Con người
   40 năm QHNG Việt Nam-Đức
   Chủ quyền Biển đảo
   Nghiên cứu - Tư liệu
   Văn học – Nghệ thuật
   Diễn đàn
   Thư viện ảnh
   Diễn đàn
   Liên hệ
 
 
 
 
 
 
   Văn học – Nghệ thuật
Nhà văn Nguyễn Tuân: “Nhà tôi có gen giang hồ”

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Trai là một người bạn vong niên của nhà văn Nguyễn Tuân. Sinh thời, bà đă có những cuộc tṛ chuyện thú vị với ông về cuộc đời, văn chương và gia đ́nh.

     Nhà văn Nguyễn Tuân

    Nhà văn của Vang bóng một thời, Chiếc lư đồng mắt cua, Sông Đà, Chùa Đàn… hiện lên trong lời kể của nhà văn Ngọc Trai đầy những chi tiết sống động của đời thường mà nếu chỉ đọc văn ông độc giả sẽ không bao giờ hiểu được… 

    Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Trai dần dần kể cho tôi nghe những câu chuyện về nhà văn Nguyễn Tuân. Trên tay bà vẫn cầm cuốn sổ tay cũ mèm theo thời gian với những ghi chép tỉ mẩn trong những cuộc gặp gỡ nhà văn tài hoa, ưa xê dịch với những tác phẩm chưa ai vượt qua của văn học Việt Nam đương đại. Hơn ai hết, bà là người quan tâm sâu sắc tới cơ duyên h́nh thành nên các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Tuân. Bà từng hỏi về thói quen xây dựng một tác phẩm như thế nào? Làm thế nào để có cái sắc sảo, cái độc đáo như những tác phẩm của ông...

    Và nhà văn đă chia sẻ: “Bắt đầu là anh có cái ǵ hay những cái ǵ để nói. T́m ra cách để viết cho được cái ǵ hay những cái ǵ đó mới công phu. V́ vậy tôi vẫn hay nói rằng, một nhà văn mà chết đi là coi như bị cháy bao nhiêu bản thảo, dù chết trẻ hay chết già. Có nhiều vấn đề, nhiều dự định, khi nghĩ được thấy rất hay nhưng t́m cách để thể hiện nó trên trang giấy thật là khó, nhiều khi loay hoay măi không t́m ra được, mất hứng rồi bỏ đấy, có khi bỏ hằng năm, hằng chục năm, nhân viết một cái khác lại t́m thấy cách để thể hiện cái cũ.
    Trường hợp đó là đáng mừng nhất. Nhưng thường là bỏ luôn, không viết được nữa. Cho nên nghĩ được nói được là một chuyện, c̣n viết ra được lại là chuyện khác, không dễ dàng ǵ đâu. Sau Cách mạng tháng Tám, tôi dự định viết một tập truyện ngắn lấy tên là Vang bóng một thời Tây, nói về nhà nho trong buổi đầu tiếp xúc với văn minh phương Tây, có nhiều ư, nhiều chuyện hay lắm, thế mà rồi cứ lần chần măi không viết ra được. Qua cái thời kỳ háo hức ban đầu rồi không c̣n hứng để viết nữa, thế là bỏ”.


    Nhà văn Nguyễn Tuân có nhiều tác phẩm hay, được nhiều nhà phê b́nh khen chê khác nhau, nhưng bản thân ông, ông lại không ưa các nhà phê b́nh. Tôi từng hỏi ông, trước đây, trước cửa nhà nhà văn Nguyễn Tuân từng treo biển đề Không tiếp các nhà phê b́nh có phải hay không, th́ nhà văn Nguyễn Tuân trả lời: “Tôi không thích các nhà phê b́nh cơ hội chứ không phải tất cả các nhà phê b́nh và không treo cái biển nào như thế cả. Có những lúc bận hay mệt tôi có treo cái biển Nguyễn Tuân đi vắng rồi đóng cửa, c̣n b́nh thường lúc nào nhà tôi cùng mở rộng cửa đón bạn bè”.

    Ông cười bằng mắt rồi nói tiếp: “Kể ra nhà cứ mở cửa toang hoác như thế này nhiều khi cũng bị những kẻ bất lịch sự quấy nhiễu đến là khó chịu. Một lần tôi đang ngồi ở đây, có người ló vào hỏi trống không: “Mấy giờ rồi?”. Thấy vẻ mặt rất lấc cấc, tôi hỏi lại: “Anh hỏi tôi hay hỏi cái đồng hồ? Nếu hỏi cái đồng hồ th́ đấy, đọc đi!” - Tôi chỉ cái đồng hồ cho hắn chứ không đọc hộ.

    Có lần, tôi thấy trong người khó chịu, không muốn gặp ai, đă treo cái biển:Nguyễn Tuân đi vắng trước cửa rồi ngồi đây uống rượu, đọc sách, đột nhiên XT - đúng là một tay cơ hội, lại ra vẻ lănh đạo, đến gơ cửa. Tôi phải đứng dậy ra mở cửa, nh́n cái mặt anh ta ḿnh đă khó chịu, anh ta lại giở giọng hách: “Nguyễn Tuân có nhà đây sao lại bảo đi vắng?”. Ḿnh chỉ vào cái biển đọc rành rọt: “Nguyễn Tuân đi vắng”. Nếu ông chưa tin vào cái biển này th́ chính nhà văn Nguyễn Tuân bảo: “Nguyễn Tuân đi vắng” thế có được không? Biết là bị hố, ông ta bẽn lẽn quay lui”.

    Hồi c̣n sống, nhà văn Nguyễn Tuân cũng từng nói vui với nhiều người rằng khi ông mất, không để cho các nhà phê b́nh đi đưa tang. Thậm chí, ông đă làm sẵn một danh sách những bạn bè mà ông mời đi đưa tang ông, không chỉ những anh phê b́nh tồi mà những kẻ cơ hội, nịnh bợ, giả dối, xin đừng để họ đi đưa tang ông. Ông cũng dặn vợ con khi hóa vàng cho ông, ngoài áo quần, bút mực, vàng mă nhớ đốt theo cho ông vài h́nh nộm anh phê b́nh. Biết đâu về cơi vĩnh hằng anh ta có thể làm phê b́nh chân chính, như vậy ông cũng có người tṛ chuyện, mà tranh luận cũng đỡ buồn.

    Rồi ông kể: Đám tang nhà văn Nguyễn Công Hoan, thấy có nhiều ṿng hoa và nhiều vị lănh đạo đi đưa ma. Giữa đông đảo bạn bè ở sân 51 Trần Hưng Đạo, nhà thơ Bảo Định Giang đùa vui với Nguyễn Tuân: “Ông Tuân này lúc sống cứ hay gây gổ vậy chứ đến lúc ông mất, đám ma cũng to lắm đấy, tôi dự kiến là phải hàng trăm tràng hoa chứ không ít”.

    Nguyễn Tuân mới nói ngay rằng: “Thế th́ tôi chỉ cần một ṿng hoa là đủ, c̣n bao nhiêu ông tạm ứng trước đây cho tôi uống rượu”... Nguyễn Tuân c̣n di chúc cho Bảo Định Giang: “Nếu ông tổ chức đám ma tôi th́ ông cứ thông báo với bạn bè rằng đừng có mang ṿng hoa, ai thương tôi th́ xin cứ góp tiền mua một xe xi-tec bia để bạn bè đi đưa tang được uống bia mà tiễn biệt ḿnh”.

    Nguyễn Tuân đă chuẩn bị cho buổi ra đi của ḿnh một cách b́nh thản, dí dỏm và lạc quan như thế, nhưng từ trong đáy ḷng, tôi biết ông đầy ưu tư và lưu luyến với cuộc đời này. Ông đă để lại cho đời những giá trị tinh thần quư báu, nhưng ông vẫn luôn day dứt về những điều muốn viết mà không viết ra được, luôn trăn trở về trách nhiệm công dân của nhà văn và cho rằng ḿnh chưa đóng góp được bao nhiêu.

    Là người đi nhiều, ưa “xê dịch”, những tưởng ông chỉ mải mê văn chương, nhưng thực t́nh nhà văn Nguyễn Tuân lại là người có tấm ḷng yêu thương vợ con hết mực.
    Ông tự nhận xét: “Phải nói rằng họ nhà tôi có cái gien giang hồ. Gien di truyền nó là khoa học đấy! Không hiểu cụ tổ tôi th́ thế nào chứ từ ông nội tôi, đến bố tôi và cho đến tôi th́ cái gien giang hồ như ngày càng mạnh lên. Ông tôi và bố tôi là những người thích chu du đây đó, ra Bắc và Nam. Phải nói rằng tôi mê bố tôi chứ không chỉ là chịu ảnh hưởng thôi đâu. Tất nhiên là tôi bị  nhiễm cả cái tốt lẫn cái xấu của ông cụ. Bà cụ thường lo sợ thay cho tôi và nhiều lúc phản ứng ra mặt. Bố tôi nghiện thuốc phiện, rồi vợ bé con thêm chơi bời phóng túng, việc nhà phó thác một tay mẹ tôi. Bố tôi làm viên chức nhà nước nhưng kinh tế gia đ́nh chủ yếu dựa vào mẹ tôi.

    Có lần tôi hỏi xin bà cụ tiền, cụ hất hàm chỉ lên nhà trên, nơi ông cụ nằm hút và bảo: “Anh lên mà xin “nhà nước” ấy”. Bố tôi có các bà vợ bé ở Quảng Nam,  ở Huế, ông cụ thường vào ra thăm các bà và mỗi lúc đi cứ kéo tôi đi theo. Từ hồi trẻ tôi đă thích đi lang thang theo ông cụ như vậy. Bà cụ cản nhiều lần không được nên đành bỏ mặc.

    Nhưng có một nguyên tắc mà cụ kiên quyết không từ bỏ làm nhiều lúc tôi thật đến khổ: Bố con tôi đi đâu th́ đi, nhưng đến ngày Tết bà cụ buộc tôi - ông con cả, nhất thiết phải có mặt ở nhà. Nhiều lúc, bố tôi mải rong chơi, sắp đến Tết cũng không nghĩ đến chuyện đưa tôi về, thế là bà cụ quyết lặn lội vào tận nơi đưa tôi về nhà ăn Tết cho bằng được. Những lúc tôi được lang thang theo ông cụ như vậy, cụ kể cho tôi đến lắm thứ chuyện. Những truyện trong Vang bóng một thời là dư âm của cuộc đời ông cụ và những chuyện kể của cụ đấy.

    Thực tế th́ tôi không có kỷ niệm đẹp về thời thơ ấu và tuổi thanh xuân. Tôi chưa có tuổi trẻ th́ đă thành ông cụ non rồi. Tôi viết Vang bóng một thời vàThiếu quê hương từ những năm 29-30 tuổi, mà Vang bóng đúng là giọng điệu một ông cụ già hoài cổ, như vậy th́ làm ǵ có tuổi trẻ. Có lẽ lúc nhỏ tôi chịu ảnh hưởng sự bất đắc chí của cha tôi. Lớn lên đi học tôi lại bất măn với các thầy giáo tây đầm khinh miệt ḿnh. Hồi đi học tôi rất lười và nghịch, chuyên ngồi cuối lớp để dễ bề trốn học và bày tṛ nghịch. Tôi chơi bời cũng là một cách phá phách để tự lẩn trốn ḿnh chứ có thích thú ǵ đâu! Sau mỗi cuộc chơi bời phá phách về, ḿnh lại tự chán ḿnh, tự xỉ vả ḿnh, nhưng sau đó vẫn thấy bế tắc, lại lao vào con đường cũ. Vào kháng chiến, đi với bộ đội, tôi thấy trẻ lại, tôi đă t́m thấy ḿnh nên tôi thật lạc quan yêu đời, có lúc người ta c̣n thấy tôi ngây thơ, ấu trĩ nữa đấy!

    Dù ảnh hưởng của người cha khá nhiều, song, nhà văn Nguyễn Tuân lại có một gia đ́nh vẹn toàn, chung thủy. Học đến năm thứ hai trung học ông đă cưới vợ. Vợ ông là con gái hàng Bạc, cũng là môn đăng hộ đối do gia đ́nh lựa chọn cho. Ông cưới vợ sớm, v́ hồi đó bố ông ốm nặng, sợ không qua khỏi, Nguyễn Tuân là con trưởng, hai gia đ́nh đă biết nhau rồi nên bà cụ muốn cưới sớm. Cuộc t́nh do sắp đặt, nhưng như đă nói ở trên, nhà văn Nguyễn Tuân yêu thương vợ con lắm. Cũng hiếm nhà văn nào có được người vợ như bà Nguyễn.

    Nhà văn Nguyễn Tuân kể: “Tôi nghiện hút thuốc phiện và đi hát ả đào mê say, lúc đầu th́ bà ấy cũng can ngăn, nhưng thấy tôi ĺ lợm quá không c̣n cách nào, bà ấy t́m cách đối phó. Hồi mẹ tôi mới làm cho cái nhà để mở hiệu sách, lấy cớ không muốn tôi la cà, bệ rạc, bà ấy sắm bàn đèn cho tôi hút ở nhà. Tôi cũng rủ bạn bè về nhà phá phách bà ấy quá lắm. Nhưng rồi cái tính phóng túng của tôi không để tôi ngồi nhà lâu, tôi lại lẳng lặng chuồn theo bạn bè đến nhà hát. Hút ở nhà hát có không khí hơn, bạn bè bù khú thoải mái hơn. Bà ấy đành bất lực. Bà nhà tôi không bao giờ càu nhàu, làm ầm ĩ nhà cửa lên. Có lẽ v́ thế mà sau này tôi càng thấy quư và nể bà ấy. Vợ tôi chỉ nói những câu châm biếm mát mẻ mà làm ḿnh ngượng đến chết. Ngày bà cụ tôi mất có rất nhiều bà chủ nhà hát ở Khâm Thiên đi đưa ma, bà ấy chỉ và nói thầm với ông chú tôi: “Ông ấy báo hiếu cho bà cụ đấy!”. Nhưng ngẫm nghĩ là tại ḿnh chuốc lấy cái nghiệp chướng ấy, nên tôi có ngượng, có đau, cũng đành bấm bụng mà chịu, chứ biết nói sao”.

    Có lần Nghệ sĩ nhân dân Đ́nh Quang, người bạn thân thiết của Nguyễn Tuân kể lại: “Ông ấy (Nguyễn Tuân) th́ mê say với nghề nghiệp, quư vợ yêu con nhưng đôi lúc tâm hồn nghệ sĩ cũng đểnh đoảng lắm. Có lần ông dẫn Xuân Trường, con trai cả đi xem xine, tan buổi chiếu ông mải theo bạn bè đi chơi tiếp, bỏ quên ông con lại trong rạp. Ông con nằm ngủ chỏng queo trong rạp, đến khi thức dậy thấy rạp vắng hoe th́ cuống lên. May sao vợ ông đă kịp đi t́m để đón con trai về, vậy mà Nguyễn Tuân đi chơi vẫn không hề hay biết.

    Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Trai đang chuẩn bị cho tái bản cuốn sách Tṛ chuyện với Nguyễn Tuân, những tư liệu mà bà có được về nhà văn tài hoa, ưa xê dịch đă là một nguồn tư liệu quư, hiếm hoi để độc giả thế hệ sau hiểu hơn về con người và cuộc đời của một cây đại thụ của văn học Việt Nam.


    Theo Huy Tuấn/Báo Công An Nhân Dân

    «  Trở về  

        Những tin bài khác:
             •  VỀ VẤN ĐỀ NGƯỜI TỴ NẠN SYRIA TẠI ĐỨC VÀ HỆ QUẢ (Phần 1)
             •  Thơ Thanh Tâm (Gera): TÀ ÁO DÀI GIỮA TRỜI ÂU!
             •  Thơ Trương Thị Hoa Lài (Rostock, CHLB Đức): PHỤ NỮ ĐỜI THƯỜNG
             •  Lê Minh Hà (Berlin, CHLB Đức): ĐỀN HÙNG TRONG TÔI...
             •  Nhầm lẫn t́nh cờ
             •  Dấu huyền tai hại
             •  Nhà thơ nổi tiếng bị nghi oan
             •  Tú Mỡ làm thơ trào phúng
             •  Nhạc sĩ Văn Cao và chuyện kể bên giường bệnh
             •  Chuyện về nhà thơ Xuân Diệu

     


     HỘI HỮU NGHỊ VIỆT NAM - ĐỨC

    Tổng biên tập: PGS TSKH Phan Thanh Tịnh 
    Địa chỉ: 105A Quán Thánh, Ba Đ́nh, Hà Nội
    Điện thoại: + 84 4 38454547 - Fax: + 84 4 38432756

    Email: hoivietduc@yahoo.com

                           vietnam-germany@vufo.org.vn

     

    ictgroup.vn